De jurist professor E. André de la Porte heeft zich dank zij een wachtgeld regeling van de universiteit kunnen vestigen als 'spiritueel instructeur'. Thuis houdt hij meditatieve sessies. 'Ik zou de wetenschap niet willen afschaffen, maar wat willen relativeren.'

Als ik mijn toga uittrek, wil ik nooit meer een andere aan. Niet van een rechter of hoogleraar en ook niet van een dominee. Ik wil alleen nog maar op persoonlijke titel spreken, zonder de autoriteit van zo'n zwarte jurk. Niet anders.'

Mr. E. André de la Porte (50), hoogleraar algemene beginselen van het recht bij de faculteit bestuurskunde in Twente, houdt het academische wereldje voor gezien. In januari verruilde hij de rumoerige collegezalen van de Universiteit Twente voor de stilte meditatieve sessies bij hem thuis. Op de deel van zijn verbouwde boerderij ontvouwt hij regelmatig de 'geheimen' van spirituele psychotherapie. Is hij de zoveelste esoterische 'healer', academisch geschoolde goeroe of New Age-pastor? Zelf bedient hij zich het liefst van het predikaat 'spiritueel instructeur'.

De langs denderende tractor van zijn buurman is het enige dat de stilte verstoort. De boer steekt tegelijk met André de la Porte zijn arm op. De prof is geen onbekende, in de buurt houdt hij zijn reputatie hoog als onbezoldigd vuilnisman. Tijdens zijn dagelijkse hardlooprondjes schoont hij alle bermen van papiertjes en andere troep. 'Uitgerekend op de dag dat ik min of meer mijn ontslag tekende, vond ik op een T-splitsing een kaartspel in de modder. Dat was voor mij een duidelijk teken: ik kon niet verder op de weg die ik tot dan toe had gevolgd. Dit kon geen toeval zijn, ik moest een keuze maken.'

Aan de juridische faculteit van Leiden werkte André de la Porte tot 1976 aan zijn promotie. Voor zijn proefschrift over 'de ten laste legging in strafzaken' ontving hij zelfs de befaamde Moddermanprijs. In datzelfde jaar begon hij in Twente als lector aan de gloednieuwe faculteit Bestuurskunde, 'een tot dan toe niet bestaande wetenschappelijke opleiding tot ambtenaar'.

LEVENSLEER

'In die tijd vierde het geloof in de maakbaarheid van de samenleving hoogtij. Die maakbaarheid bleek echter eindig. De overheid alleen is niet in staat het recht in de samenleving te handhaven. We zijn er inmiddels weer achter dat daar ook burgers voor nodig zijn. Alle systemen die we maar willen, kunnen we bedenken. Maar dat is niet voldoende.Uiteindelijk gaat het om veranderingen op individueel niveau. Daar moet het bewustzijn veranderen. Bestuurskunde is eigenlijk een halve opleiding. Studenten Ieren er besturen, maar in hun studie leren ze niet hoe ze zichzelf moeten besturen.'

Zoals Plato met zijn leerlingen rondwandelde en hen een levensleer aanreikte, zo zou André de la Porte zijn studenten op de campus inzicht willen verschaffen in hun eigen functioneren Maar hij slaagde er niet in vormende vakken te integreren in het onderwijssysteem. 'Ik weet niet of die in een universitaire studie thuishoren. Ikwerd er in elk geval niet voor betaald. ik moest gewoon recht geven. Meer niet. Hoe goed te leven, dat moeten studenten zelf maar uitzoeken.' om studenten niet alleen cognitief maar ook emotioneel en spiritueel aan te spreken is volgens hem een nieuwe, ruimere visie op het onderwijs nodig.

'Ik zou de wetenschap niet willen afschaffen, maar wat willen relativeren. De universiteiten hebben zich nog nauwelijks gerealiseerd dat hun cognitief?empirische benaderingswijze beperkingen kent. Ons verstand is een belangrijke, maar niet de hoogste bron van kennis. Elke grote geleerde kent intuďtieve, niet?rationele momenten in zijn zoekproces naar inzicht. Die worden later, zo goed als dat gaat, vertaald in een wetenschappelijke - dus toetsbare en kritiseerbare - vorm. Ook daar is dus een irrationeel moment te vinden.'

Toch denkt André de la Porte dat een afstudeerrichting 'spirituele bestuurskunde' nog wel even op zich zal laten wachten. 'Een uitdaging van de nieuwe tijd,' vindt de hoogleraar. Tijdens cursussen die hij naast zijn werk geeft, ziet hij een toenemende interesse ontstaan - juist van jongeren - om naast hun intellectuele capaciteiten ook hun geestelijke vermogens te ontwikkelen.

ZEN

André de la Porte pikte van verschillende religieuze tradities het nodige mee. Hij groeide op in een vaag remonstrants milieu, toen hij tien jaar oud was werd zijn moeder soefi, zijn eerste vrouw was rooms-katholiek, hij beoefende zen meditatie en vond uiteindelijk zijn heil bij cursussen spirituele psychotherapie van Ronald Beesley (1903-1979). Beesley richtte in Engeland in 1975 het College of Psycho?therapeutics White Lodge op om mystiek te integreren in het dagelijks leven.

'In de zen meditatie leerde ik de verwarringen van al te krachtige emoties en het gezanik van het mentale wat tot kalmte te brengen. Bij Beesley ontdekte ik vervolgens dat het er niet om gaat dat we een goeroe slaafs volgen, of dat we met zijn allen de Himalaya bestijgen om stilte te vinden. Mensen moeten op hun eigen plek hun individueel bewustzijn verdiepen. Als je mentaal, fysiek en emotioneel in evenwicht komt, vind je vanzelf de spirituele dimensie terug die je levend maakt en draagt. In de cursussen van Beesley die ik nu zelf geef, wil ik niets meer dan mensen wijzen op wat zoek is geraakt. We hebben allemaal een enorme ontwikkelingsmogelijkheid, die we vaak maar voor een fractie benutten. Door teleurstellingen begraven mensen hun verlangens vaak in plaats van er iets mee te doen.'

VERLICHT

Termen als microcosmos, energiewerking, gemanifesteerde en ongemanifesteerde werkelijkheid vliegen over tafel. Het jargon van verlichte ingewijden lijkt in geen enkel opzichtmeer op de strikte en formele juridische taal die André de la Porte ook kan bezigen,

Als spiritueel instructeur wil André de la Porte vooral morrelen aan het schrale mechanische mensbeeld. In plaats van een serie organen en chemische processen, ziet hij het menselijk lichaam als een jas waarin de geest zich noodgedwongen hult. Inspiratie komt niet uit het lichaam zelf voort, maar is afkomstig uit een onzichtbare wereld.

'We moeten weer leren dat we van goddelijke komaf zijn. Niet voor niets staat er in een van de Psalmen dat de mens bijna goddelijk is gemaakt Vaak gaan we te achteloos om met onszelf en de dingen om ons heen, vervreemd als we zijn van onze goddelijke weg. Het gaat erom je eigen ideeën over wat heilig is op aarde te verruimen.'

De bezwaren van christelijke kerken tegen een direct en persoonlijk contact met de Schepper, komen volgens André de la Porte voort uit de angst van geestelijken om hun macht te verliezen. Want bij werkelijke mystiek zijn priesters of Christus als goddelijke middelaar niet langer nodig

De sprong in het diepe die André de la Porte maakt, wordt verzacht door een aardige wachtgeldregeling van de universiteit. Dit jaar gaat hij minstens vier cursussen van een week geven. Hoe het verder gaat, weet hij niet. Waar hij in elk geval niet over twijfelt, is dat hij het druk krijgt. Heel druk.

Overgenomen uit de Elsevier van 23-2-1991
Tekst    Wybo Vons
Foto   Marlu Bakker